Dibenion a rheolau elusennau
Dysgwch am y rheolau mae鈥檔 rhaid i chi eu dilyn i lywodraethu eich elusen.
Yn berthnasol i Gymru a Loegr
Fel ymddiriedolwr, mae鈥檔 rhaid i chi redeg eich elusen mewn modd sy鈥檔 cydymffurfio 芒 dogfen lywodraethol eich elusen a鈥檙 gyfraith.
Mae hyn yn cynnwys sicrhau bod eich elusen yn cyflawni ei dibenion.
Mae pob ymddiriedolwr yn gyfrifol am hyn. Hyd yn oes os gwneir tasgau penodol gan ymddiriedolwyr, cyflogeion neu wirfoddolwyr unigol, mae pob ymddiriedolwr yn gyfrifol.
Defnyddio dogfen lywodraethol eich elusen
Dyma eich man cychwyn.
Mae gan bob elusen ddogfen lywodraethol. Mae鈥檔 cynnwys:
- nodau neu ddibenion eich elusen (y cyfeirir atynt yn aml fel ei 鈥檃mcanion鈥�)
- rheolau ynghylch sut mae鈥檔 rhaid iddi weithredu
Sicrhewch fod y fersiwn ddiweddaraf gennych. Defnyddiwch hi wrth wneud eich cynlluniau a鈥檆h penderfyniadau.
Defnyddiwch y i wirio beth yw dogfen lywodraethol eich elusen. Mae fel arfer yn gyfansoddiad, gweithred neu femorandwm ymddiriedolaeth ac erthyglau cymdeithasiad.
Canolbwyntio ar ddibenion eich elusen
Mae鈥檔 rhaid i chi gyflawni dibenion eich elusen yn unig. Gellir gwario cronfeydd eich elusen yn unig ar gefnogi cyflawni鈥檙 dibenion hyn.
Darllenwch y ddogfen lywodraethol. Sicrhewch eich bod yn deall.
- yr hyn mae鈥檆h elusen wedi鈥檌 sefydlu i鈥檞 gyflawni (ei dibenion)
- pwy fydd yn elwa o鈥檆h elusen (ei buddiolwyr)
- yr hyn a all neu na all eich elusen ei wneud i gyflawni ei dibenion (ei phwerau)
Bydd sicrhau bod eich elusen yn hyrwyddo ei dibenion yn rhywbeth y byddwch yn ei wneud yn gyson fel ymddiriedolwr.
Er enghraifft, pryd bynnag:
- y byddwch yn nodi eich cyllideb am y flwyddyn
- cytuno prosiectau neu wasanaethau newydd
- meddwl am sut i ddefnyddio eiddo鈥檙 elusen
Llithro i weithgareddau nad yw eich elusen wedi鈥檌 sefydlu i鈥檞 gwneud
Gall hyn ddigwydd os na fyddwch yn canolbwyntio ar ddibenion eich elusen. Er enghraifft, lle bydd yr elusen:
- yn dymuno darparu gwasanaeth newydd, ond nid yw鈥檙 ymddiriedolwyr wedi sicrhau bod y gwaith newydd hwn yn gymwys ar gyfer dibenion yr elusen
- wedi gwneud cais am grant, y mae鈥檔 rhaid ei wario ar weithgareddau nad ydynt yn cyd-fynd 芒 dibenion yr elusen
Mae defnyddio cronfeydd neu adnoddau鈥檙 elusen ar ddibenion eraill yn ddifrifol iawn. Mae鈥檔 bosibl y bydd rhaid i ymddiriedolwyr ad-dalu鈥檙 elusen o鈥檜 harian eu hunain.
Cadwch ddibenion eich elusen wedi鈥檜 hadolygu i sicrhau eu bod yn adlewyrchu鈥檔 gywir yr hyn y mae鈥檙 elusen yn ei wneud.
Budd y cyhoedd
Budd y cyhoedd yw鈥檙 hyn sy鈥檔 gwneud elusennau鈥檔 wahanol i sefydliadau eraill.
Mae鈥檔 ymwneud 芒 darparu budd clir ar gyfer cynulleidfa ddigon eang wrth gyflawni dibenion eich elusen.
Mae鈥檔 rhaid i chi redeg eich elusen er budd y cyhoedd. Mae hyn yn golygu ystyried canllaw budd y cyhoedd y Comisiwn ar redeg elusen.
Mae鈥檔 esbonio sut, wrth wneud penderfyniadau fel ymddiriedolwyr, dylech:
- fod yn glir am bwy ddylai elwa o鈥檆h elusen a beth yw鈥檙 buddion hyn
- sicrhau bod unrhyw fuddion preifat i unigolion neu sefydliadau鈥檔 angenrheidiol, yn achlysurol ac er budd yr elusen
- rheoli unrhyw risg o niwed i fuddiolwyr a鈥檙 cyhoedd a allai godi o waith yr elusen
Mae鈥檔 rhaid i chi adrodd ar fudd y cyhoedd bob blwyddyn yn adroddiad blynyddol eich elusen: gweler ein canllaw ar yr hyn i鈥檞 adrodd.
Beth arall mae eich dogfen lywodraethol yn ddweud
Mae gan eich dogfen lywodraethol reolau ynghylch sut mae rheoli eich elusen. Sicrhewch eich bod yn gwybod y rhain ac yn cydymffurfio 芒 nhw. Bydd hyn yn eich helpu i wneud penderfyniadau dilys. Mae hefyd yn helpu i osgoi anghydfod niweidiol.
Mae dogfennau llywodraethol fel arfer yn dweud:
- sut mae鈥檔 rhaid penodi ymddiriedolwyr
- pa mor aml mae鈥檔 rhaid i ymddiriedolwyr gwrdd
- faint o ymddiriedolwyr sydd eu hangen i wneud penderfyniad dilys
Gall dogfen lywodraethol roi pwerau ychwanegol i chi. Er enghraifft, pwerau i fuddsoddi neu fenthyca arian. Gwiriwch os oes unrhyw amodau neu gyfyngiadau arbennig mae angen i chi eu dilyn.
Gallai hefyd ddweud os oes pethau na fedrwch eu gwneud. Er enghraifft:
- gwneud taliadau i ymddiriedolwyr neu
- werthu tir yr elusen
Os byddwch yn defnyddio p诺er, sicrhewch eich bod yn cydymffurfio 芒鈥檆h dyletswyddau ymddiriedolwyr megis y ddyletswydd i ymddwyn er budd pennaf yr elusen.
Dylech hefyd gadw eich dogfen lywodraethol wedi鈥檌 diweddaru.
Y gyfraith
Nid oes rhaid i chi fod yn arbenigwr. Ond mae鈥檔 rhaid i chi sicrhau bod eich elusen yn cydymffurfio 芒鈥檙 gyfraith.
I鈥檆h helpu i wneud hyn, cymerwch gamau rhesymol i ddysgu pa gyfreithiau sy鈥檔 gymwys. Er enghraifft, wrth ddarllen canllawiau perthnasol neu wrth gael cyngor proffesiynol priodol.
Cyfraith elusennau
Mae cyfraith elusennau鈥檔 cynnwys gofynion am yr hyn y mae rhaid i chi adrodd wrth y Comisiwn
Mae canllawiau pellach hefyd ar gyfraith elusennau yn 么l pwnc ar gael ar wefan y Comisiwn.
Cyfreithiau a rheoliadau eraill
Gallai gofynion eraill fod yn gymwys ar gyfer eich elusen gan ddibynnu ar:
- yr hyn y mae鈥檔 ei wneud - er enghraifft, os yw鈥檔 berchen ar dir, yn cyflogi staff, yn codi arian, neu鈥檔 gweithio gyda phlant
- ei strwythur - er enghraifft, os yw鈥檔 gwmni, yn sefydliad corfforedig elusennol neu鈥檔 ymddiriedolaeth
- lle mae鈥檔 gweithio - er enghraifft, os yw鈥檔 gweithio mewn rhannau eraill o鈥檙 DU neu鈥檔 fyd-eang
Mae elusennau hefyd yn ddarostyngedig i gyfreithiau cyffredinol megis treth, diogelu data, ac iechyd a diogelwch y mae gan ymddiriedolwyr gyfrifoldebau i鈥檞 bodloni.
Gall sefydliadau eraill roi gwybodaeth neu help.