Gwneud penderfyniadau mewn elusen
Dysgwch am wneud penderfyniadau dilys gan ymddiriedolwyr sydd er y budd pennaf i鈥檆h elusen.
Yn berthnasol i Gymru a Loegr
Dilyn yr egwyddorion
Fel ymddiriedolwyr, mae angen i chi weithio gyda鈥檆h gilydd i wneud y penderfyniadau gorau y gallwch ar gyfer eich elusen.
Yn aml ni fydd ateb perffaith. Gall eich penderfyniad fod yn wahanol i un y byddai gr诺p arall o bobl yn ei gyrraedd, ond mae鈥檔 rhaid iddo fod yn un cytbwys a chyfrifol yn eich sefyllfa.
I fodloni鈥檙 safon hon, mae鈥檔 rhaid i chi:
- weithredu o fewn eich pwerau
- weithredu鈥檔 onest gyda bwriadau da, ac er budd eich elusen yn unig
- bod digon o wybodaeth gennych, gan gymryd unrhyw gyngor sydd ei angen arnoch
- ystyried yr holl ffactorau perthnasol
- anwybyddu ffactorau amherthnasol
- rheoli gwrthdrawiadau buddiannau
- gwneud penderfyniad sydd o fewn ystod o benderfyniadau y gallai corff rhesymol o ymddiriedolwyr ei wneud
Dylai鈥檙 egwyddorion hyn bob amser arwain eich ymagwedd. Ond sicrhewch yn arbennig y gallwch chi a鈥檙 ymddiriedolwyr eraill ddangos eich bod wedi鈥檜 defnyddio ar gyfer penderfyniadau sy鈥檔:
- gymhleth, neu
- yn fawr eu heffaith, neu
- yn cynnwys arian sylweddol neu eiddo arall, neu
- yn risg uchel
Rydym yn argymell eich bod yn defnyddio ein canllaw Eich penderfyniad chi yw hi i helpu yn yr achosion hynny. Mae鈥檔 rhoi rhagor o fanylion am bob egwyddor.
Mae rhai pethau ymarferol y gallwch eu gwneud a meddwl amdanynt i gefnogi鈥檙 egwyddorion hyn fel bod eich elusen yn gwneud penderfyniadau鈥檔 gywir. Rydym wedi鈥檜 crynhoi yma.
Cadw cofnodion o鈥檙 cychwyn
Cofnodwch yng nghofnodion eich cyfarfod neu ar wah芒n:
- ddyddiadau cyfarfodydd a phwy oedd yn bresennol
- unrhyw wrthdaro buddiannau - pwy a effeithiwyd ganddynt a sut y鈥檜 trafodoch
- pa wybodaeth a chyngor a ddefnyddioch, a sut y鈥檜 defnyddioch
- opsiynau a ystyriwyd gennych a鈥檙 prif resymau am eich penderfyniad
- unrhyw anghytundebau gwerth eu nodi
- canlyniadau unrhyw bleidlais
Sicrhewch fod hyn yn digwydd fel y gallwch ddangos eich bod wedi gweithredu鈥檔 gywir.
Dilyn rheolau eich elusen a鈥檙 gyfraith
Mae dogfen lywodraethol eich elusen, a rhai cyfreithiau, yn nodi鈥檙 pwerau y gallwch eu defnyddio i redeg eich elusen i helpu i gyflawni ei dibenion elusennol. Er enghraifft, mae gan y rhan fwyaf o ymddiriedolwyr bwerau i fuddsoddi a benthyca arian.
Mae鈥檔 rhaid i chi a鈥檙 ymddiriedolwyr eraill:
- wneud penderfyniadau鈥檔 unig sy鈥檔 gallu cyflawni dibenion eich elusen
- fod 芒鈥檙 pwerau cywir i weithredu eich penderfyniad
Derbyniwch gyngor os byddwch yn ansicr am yr hyn y caniateir i chi ei wneud.
Cael caniat芒d os oes ei angen arnoch
Mae rhai sefylfaoedd lle mae angen caniat芒d y Comisiwn arnoch cyn y gallwch benderfynu gwneud rhywbeth.
Cael y wybodaeth sydd ei hangen arnoch
Meddyliwch am yr hyn sydd angen i chi ei wybod cyn eich bod yn gallu gwneud eich penderfyniad. Os bydd angen i ni edrych ar eich penderfyniad, byddwn yn ystyried yr hyn y gallech fod wedi鈥檌 wybod neu鈥檌 ganfod yn rhesymol.
Cymerwch ddigon o amser i ystyried:
- gwybodaeth berthnasol sydd gennych i鈥檆h helpu i ddeall eich sefyllfa ac opsiynau
- beth arall sydd ei angen arnoch, a sut y byddwch yn ei gael
- sut byddwch yn defnyddio鈥檙 wybodaeth honno
- unrhyw ganllawiau sy鈥檔 gymwys i鈥檆h penderfyniad
Mae鈥檔 iawn gofyn i eraill yn eich elusen, er enghraifft eich staff, i鈥檆h helpu i gasglu a dadansoddi eich gwybodaeth. Ond chi sy鈥檔 gyfrifol am ddeall ac, os yn briodol, am herio鈥檙 wybodaeth honno, ac am wneud y penderfyniad terfynol.
Defnyddio gwybodaeth berthnasol yn unig
Canolbwyntiwch ar wybodaeth a thystiolaeth sy鈥檔 eich helpu i benderfynu beth sydd orau i鈥檆h elusen. Mae hyn yn golygu gwybodaeth sy鈥檔 berthnasol. Mae鈥檔 rhaid i chi beidio 芒 chaniat谩u i鈥檆h cymhellion neu ragfarnau personol effeithio ar sut y byddwch yn penderfynu pethau.
Ystyried cael cyngor
Mae鈥檔 rhaid i chi ddefnyddio unrhyw sgiliau neu brofiad sydd gennych chi, fel unigolyn, i helpu鈥檙 ymddiriedolwyr eraill 芒 phenderfyniad.
Weithiau mae鈥檔 bosibl y bydd angen cyngor ar yr ymddiriedolwyr i鈥檞 helpu i ddod i benderfyniad. Gall eich elusen dalu am gost hyn.
Sicrhewch fod gan eich ymgynghorydd:
- y cymwysterau neu鈥檙 arbenigedd cywir
- wybodaeth dda am y mater rydych yn ei benderfynu
Ystyried pwy arall i wirio gyda nhw
Cyn i chi wneud penderfyniadau pwysig, ystyriwch a ddylech gael barn pobl megis:
- buddiolwyr
- aelodau
- cyfranwyr neu gefnogwyr yr elusen
Gwiriwch eich dogfen lywodraethol. Mae gan rai elusennau aelodau sy鈥檔 gallu gwneud penderfyniadau penodol.
Cynllunio eich cyfarfodydd
Mae鈥檔 rhaid i chi fel arfer wneud eich penderfyniadau mewn cyfarfodydd. Dilynwch eich dogfen lywodraethol ynghych pryd i alw a chynnal cyfarfodydd, a sut i鈥檞 rhedeg.
Rheoli gwrthdrawiadau buddiannau
Ar ddechrau eich cyfarfod ymddiriedolwyr gofynnwch am wrthdaro buddiannau.
Peidiwch 芒 thybio nad yw鈥檙 rhain yn effeithio arnoch chi a鈥檙 ymddiriedolwyr eraill. Mae gwrthdaro buddiannau鈥檔 gyffredin.
Sicrhewch eich bod i gyd yn gwybod beth yw gwrthdrawiadau buddiannau a sut i ddelio 芒 nhw.
Gweithio gyda鈥檆h gilydd i wneud penderfyniadau
Fel ymddiriedolwyr dylech fynychu cyfarfodydd ymddiriedolwyr.
Mae鈥檔 rhaid i chi wneud eich penderfyniadau gyda鈥檆h gilydd. Mae hyn oherwydd bod pob ymddiriedolwr, gan gynnwys unrhyw un sy鈥檔 absennol:
- yn gyfrifol am unrhyw benderfyniadau
- mae鈥檔 rhaid iddynt gefnogi a gweithredu penderfyniadau
Peidiwch 芒 chytuno 芒 barn un unigolyn neu ganiat谩u i rai ymddiriedolwyr fwrw ymlaen trwy benderfyniadau heb drafod. Mae hyn yn arbennig o bwysig os byddwch yn meddwl bod penderfyniad yn mynd yn erbyn yr egwyddorion.
Os byddwch yn anghytuno
Os byddwch chi, fel ymddiriedolwr unigol, yn anghytuno鈥檔 gryf 芒 phenderfyniad:
- rhannwch eich barn ac unrhyw wybodaeth sydd gennych gyda鈥檙 ymddiriedolwyr eraill
- gofynnwch i鈥檆h anghytundeb gael ei gofnodi
Ond mae鈥檔 rhaid i chi ddilyn penderfyniad dilys (un a wneir gan ddefnyddio鈥檙 egwyddorion) hyd yn oed os byddwch yn anghytuno ag ef.
Os na allwch wneud hyn, dylech ystyried ymddiswyddo.
Cynnwys eraill yn eich elusen
Mae鈥檔 bosibl y byddwch yn gallu dirprwyo rhywfaint o wneud penderfyniadau i eraill yn eich elusen, er enghraifft staff, gwirfoddolwyr, neu bwyllgorau ymddiriedolwyr. Mae gan sawl elusen y p诺er i wneud hyn. Ond mae鈥檙 holl ymddiriedolwyr yn parhau鈥檔 gyfrifol am unrhyw benderfyniadau a ddirprwyir.
Pan fyddwch yn rhoi cyfrifoldeb i staff neu eraill ynghylch penderfyniadau dywedwch wrthynt:
- yr hyn a allant ac na allant benderfynu
- pryd a sut i adrodd yn 么l wrthych
Gallwch hefyd ofyn i staff ac eraill fynychu eich cyfarfodydd ymddiriedolwyr i roi gwybodaeth a chyngor, er eich bod chi鈥檔 parhau鈥檔 gyfrifol am wneud y penderfyniad terfynol.