Cymorth ariannol os ydych yn anabl
Printable version
1. Trosolwg
Mae ystod eang o gymorth ariannol sy鈥檔 gysylltiedig ag anabledd, gan gynnwys budd-daliadau, credydau treth, taliadau, grantiau a consesiynau.
Rhai budd-daliadau y gallech eu cael yw:
- Credyd Cynhwysol
- Taliad Annibyniaeth Personol (PIP) neu Lwfans Byw i鈥檙 Anabl (DLA)
- Lwfans Gweini
- Lwfans Cyflogaeth a Chymorth (ESA) Dull Newydd
Yn dibynnu ar eich amgylchiadau, efallai y byddwch hefyd yn gallu cael:
- Budd-dal Anafiadau Diwydiannol os ydych yn anabl o ganlyniad i waith
- Lwfans Gweini Cyson os oes angen gofal a sylw bob dydd arnoch oherwydd anabledd
惭补别鈥檙 canllaw hwn hefyd ar gael yn Saesneg (English).
Cerbydau a thrafnidiaeth
Os ydych yn anabl gallwch wneud cais am y canlynol:
- eithriad o dalu treth cerbyd
- manteision parcio - Bathodyn Glas
- tocyn bws i bobl anabl neu
- cymorth i brynu neu brydlesu car o y
Cartref a thai
Os ydych wedi鈥檆h hasesu gan eich cyngor lleol fel bod angen gwasanaethau gofal a chymorth, gallwch gael:
- 鈥� sydd yn eich galluogi i brynu i mewn a threfnu help eich hun yn hytrach na鈥檌 gael yn uniongyrchol gan y gwasanaethau cymdeithasol
- Grantiau Cyfleusterau i鈥檙 Anabl 鈥� sydd yn arian tuag at gostau addasiadau cartref i鈥檆h galluogi i barhau i fyw yno
Os ydych ar incwm isel
Efallai y byddwch yn gymwys i gael Credyd Cynhwysol a gallech gael cymorth gyda chostau tai.
Os nad ydych, gwiriwch os ydych yn gymwys i gael Budd-dal Tai a Gostyngiad Treth Cyngor gan eich cyngor lleol.
Help os ydych yn gyflogedig
Efallai y gallwch ychwanegu at gyflog isel trwy hawlio Credyd Cynhwysol.
Efallai y byddwch hefyd yn gallu cael grant Mynediad at Waith i dalu am:
- offer arbennig, addasiadau neu wasanaethau gweithwyr cymorth i鈥檆h helpu i wneud pethau fel ateb y ff么n neu fynd i gyfarfodydd
- helpu i gyrraedd gwaith ac i ddod yn 么l o鈥檙 gwaith
- cefnogaeth iechyd meddwl
- cymorth cyfathrebu mewn cyfweliad swydd (er enghraifft, dehonglydd Iaith Arwyddion Prydain neu wefuslefarydd)
Rhyddhad TAW ar rai nwyddau a gwasanaethau
Nid oes rhaid talu VAT ar rai nwyddau a gwasanaethau os ydynt ar gyfer eich defnydd eich hun ac rydych yn anabl neu鈥檔 dioddef o salwch hirdymor.
Iawndal lluoedd arfog
Efallai y gallwch chi cael iawndal os ydych wedi鈥檆h anafu neu wedi dod yn anabl wrth wasanaethu yn y lluoedd arfog.
2. Budd-daliadau anabledd a salwch
Lwfans Byw i鈥檙 Anabl i blant
Mae Lwfans Byw i鈥檙 Anabl i blant (DLA) yn fudd-dal di-dreth i blant o dan 16 oed i helpu gyda鈥檙 costau ychwanegol a achosir gan salwch hirdymor neu anabledd.
Lwfans Byw i鈥檙 Anabl i oedolion
Mae Taliad Annibyniaeth Personol yn raddol yn disodli DLA i oedolion sydd 芒 salwch hirdymor neu anabledd. Os ydych wedi cyrraedd oed Pensiwn y Wladwriaeth gallwch wneud cais am Lwfans Gweini yn lle hynny.
Taliad Annibyniaeth Personol
Mae Taliad Annibyniaeth Personol (PIP) yn fudd-dal di-dreth i bobl 16 oed neu h欧n nad ydynt wedi cyrraedd oed Pensiwn y Wladwriaeth. Gall helpu gyda鈥檙 costau ychwanegol a achosir gan afiechyd hirdymor neu anabledd.
Lwfans Gweini
Mae Lwfans Gweini yn fudd-dal di-dreth i bobl sydd oedran Pensiwn y-Wladwriaeth neu drosodd, gydag anabledd ac mae angen rhywun arnoch i helpu i ofalu amadanynt.
Lwfans Cyfloagaeth a Chymorth
Efallai y byddwch yn gallu cael Lwfans Cyflogaeth a Chymorth (ESA) os na allwch weithio oherwydd salwch neu anabledd.
Gofalwyr
Mae Lwfans Gofalwr yn arian ychwanegol i鈥檆h helpu i ofalu am rywun sydd ag anghenion gofal sylweddol.
Gallech hefyd gael Credyd Gofalwr felly ni fydd unrhyw fylchau yn eich cofnod Yswiriant Gwladol os oes rhaid i chi gymryd cyfrifoldebau gofalu.
3. Cerbydau a thrafnidiaeth
Bydd angen i chi gwrdd 芒鈥檙 rhwymedigaethau cyfreithiol i yrwyr cyn y gallwch chi yrru.
Cynllun parcio Bathodyn Glas
惭补别鈥檙 Cynllun parcio Bathodyn Glas yn darparu ystod o fanteision parcio i bobl anabl ag anawsterau cerdded difrifol sy鈥檔 teithio naill ai fel gyrwyr neu fel teithwyr.
Eithriad treth cerbydau
Cymhwysedd
Gallwch wneud cais am eithriad rhag talu treth cerbyd os ydych yn cael y canlynol:
- cyfradd uwch elfen symudol o Lwfans Byw i鈥檙 Anabl (DLA)
- cyfradd uwch elfen symudedd Taliad Annibyniaeth Personol (PIP)
- cyfradd uwch elfen symudedd
- cyfradd uwch elfen symudedd
- Atodiad Symudedd Pensiynwyr Rhyfel
- Taliad Annibyniaeth y Lluoedd Arfog
Rhaid i鈥檙 cerbyd fod wedi鈥檌 gofrestru yn enw鈥檙 person anabl neu enw鈥檙 gyrrwr enwebedig.
Rhaid ei ddefnyddio dim ond ar gyfer anghenion personol yr unigolyn anabl. Ni all y gyrrwr enwebedig ei ddefnyddio ar gyfer ei ddefnydd personol ei hun.
Gallwch ddefnyddio eich eithriad ar un cerbyd ar y tro yn unig. Os oes gennych fwy nag un cerbyd, bydd angen ichi ddewis pa un fydd wedi鈥檌 eithrio rhag treth cerbyd.
Sut i wneud cais
Gallwch hawlio鈥檙 eithriad pan fyddwch yn gwneud cais am dreth cerbyd.
Os ydych yn hawlio am gerbyd am y tro cyntaf, mae鈥檔 rhaid i chi wneud cais mewn swyddfa post. Rhaid i chi wneud hyn bob tro y byddwch yn newid eich cerbyd.
Gostyngiad treth cerbyd
Cymhwysedd
Gallwch gael gostyngiad o 50% yn y dreth cerbyd os ydych yn cael y:
Dylai鈥檙 cerbyd fod wedi鈥檌 gofrestru yn enw鈥檙 person anabl neu yn enw ei yrrwr enwebedig.
Ni allwch gael gostyngiad ar gyfer cael y DLA cyfradd elfen is symudedd.
Sut i wneud cais
Rhaid i chi gynnwys y canlynol gyda鈥檆h cais:
- llythyr neu ddatganiad gan yr Adran Gwaith a Phensiynau sy鈥檔 dangos eich cyfradd PIP a鈥檙 dyddiadau rydych yn ei gael - os ydych yn cael PIP
- llythyr penderfyniad ADP gan Nawdd Cymdeithasol yr Alban sy鈥檔 dangos cyfradd eich elfen symudedd a鈥檙 dyddiadau rydych yn ei chael - os ydych yn cael ADP
- llyfr log y cerbyd (V5CW)
- ffurflen V10W
- prawf o MOT gyfredol, os oes angen un arnoch - er enghraifft, copi o hanes MOT eich cerbyd neu鈥檆h tystysgrif MOT, os oes gennych un
- tystysgrif prawf cerbyd nwyddau (GVT) wreiddiol, os oes angen un arnoch
- siec neu orchymyn daladwy (wedi鈥檌 wneud i 鈥�DVLA, Abertawe鈥�) ar gyfer 50% o鈥檙 cyfradd lawn o dreth car ar gyfer y cerbyd
- tystysgrif yswiriant neu nodyn diogelu (os ydych yn byw yng Ngogledd Iwerddon)
Peidiwch ag anfon eich asesiad PIP nac unrhyw wybodaeth feddygol arall gyda鈥檆h cais.
Os ydych chi newydd brynu鈥檙 cerbyd ac nad ydych wedi鈥檌 gofrestru yn eich enw eto, bydd angen i chi lawrlwytho a chwblhau ffurflen V62 ac yn cynnwys ychwanegiad perchennog newydd V5C/2 gyda鈥檆h cais.
Anfonwch y dogfennau i:
DVLA
Abertawe
SA99 1DZ
Os nad yw鈥檙 cerbyd wedi鈥檌 gofrestru i chi neu鈥檙 gyrrwr enwebedig
Pan fyddwch yn gwneud eich cais bydd angen i chi gynnwys llythyr wedi鈥檌 lofnodi gan geidwad cofrestredig y cerbyd. Rhaid i hyn ddweud:
- sut maen nhw鈥檔 eich adnabod
- sut y bydd y cerbyd yn cael ei ddefnyddio, er enghraifft codi鈥檆h presgripsiwn neu siopa
Y Cynllun Motability
Gall y eich helpu chi i brydlesu car, cadair olwyn neu sgwter. Bydd angen i chi fod yn cael un o鈥檙 canlynol:
- cyfradd uwch elfen symudedd Lwfans Byw i鈥檙 Anabl
- cyfradd uwch elfen symudedd Taliad Anabledd Plentyn
- Atodiad Symudedd Pensiynwyr Rhyfel
- Taliad Annibyniaeth y Lluoedd Arfog
- cyfradd uwch elfen symudedd PIP
- elfen symudedd uwch y Taliad Anabledd Oedolion
Rhyddhad TAW ar gyfer cerbydau
Efallai na fydd yn rhaid i chi dalu TAW ar gael cerbyd wedi鈥檌 addasu i鈥檆h cyflwr, neu ar brydles cerbyd Motability - gelwir hyn yn rhyddhad TAW.
Cludiant cymunedol a chyhoeddus
Efallai bod eich cyngor lleol yn gweithredu cynllun 鈥渄ial-a-ride鈥� neu dacsi , er enghraifft, gan ddefnyddio talebau neu docynnau. Efallai y byddwch hefyd yn gymwys i gael tocyn bws, neu鈥檙 ddau.
4. Cartref a thai
Taliadau Uniongyrchol - trefnu eich gofal a鈥檆h gwasanaethau eich hun
Os ydych wedi鈥檆h hasesu gan eich cyngor lleol fel bod angen gwasanaethau gofal a chymorth, efallai y byddwch am ddewis . Maent yn caniat谩u i chi brynu i mewn a threfnu help eich hun yn hytrach na鈥檌 dderbyn yn uniongyrchol gan eich cyngor lleol.
Grantiau Cyfleusterau i鈥檙 Anabl
Mae Grantiau Cyfleusterau i鈥檙 Anabl yn grantiau cyngor lleol. Mae鈥檔 helpu tuag at gost addasiadau hanfodol i鈥檆h cartref i鈥檆h galluogi i barhau i fyw yno.
Cynllun Gostyngiad Band Anabl Treth Cyngor
Efallai y bydd gennych hawl i gostyngiad yn eich bil Treth Cyngor os oes gan eich cartref rai nodweddion sy鈥檔 hanfodol i chi fyw yno.
Enghraifft
Mae gennych estyniad ar gyfer ystafell wely i lawr y grisiau, gan gynyddu maint eich eiddo, sy鈥檔 golygu bod yn rhaid i chi dalu mwy o Dreth Gyngor. Fodd bynnag, gan fod yr ystafell wedi cael ei hadeiladu oherwydd eich anabledd, gallwch gael gostyngiad yn eich cyfradd uwch newydd o Dreth Gyngor, felly byddwch yn talu鈥檙 un peth ac o鈥檙 blaen.
Cysylltwch 芒鈥檆h cyngor lleol i wneud cais am Ostyngiad Band Anabl Treth Cyngor.
Os ydych ar incwm isel
Credyd Cynhwysol
Os ydych yn gymwys i gael Credyd Cynhwysol gallwch gael help i dalu am eich t欧.
Budd-dal Tai
Mae Budd-dal Tai yn cael ei ddisodli gan Credyd Cynhwysol. Bydd angen i鈥檙 rhan fwyaf o bobl wneud cais am Gredyd Cynhwysol yn lle hynny.
Gwiriwch a ydych yn gymwys i gael Budd-dal Tai cyn i chi wneud cais.
Efallai y byddwch hefyd yn cael Gostyngiad Treth Cyngor eich cyngor lleol.
5. Ar incwm isel
Credyd Cynhwysol
Efallai y gallwch gael Credyd Cynhwysol os ydych ar incwm isel neu鈥檔 ddi-waith.
Gwiriwch a ydych yn gymwys i gael Credyd Cynhwysol.
Lwfans Ceisio Gwaith (JSA)
Efallai y gallwch hawlio Lwfans Ceisio Gwaith Dull Newydd.
Bydd angen i chi fod wedi gweithio fel cyflogai ac wedi talu cyfraniadau Yswiriant Gwladol Dosbarth 1, fel arfer yn ystod y 2 i 3 blynedd ddiwethaf. Gall credydau Yswiriant Gwladol gyfrif hefyd.
Ni fyddwch yn gymwys os oeddech yn hunangyflogedig ac wedi talu cyfraniadau Yswiriant Gwladol Dosbarth 2 yn unig, oni bai yr oeddech yn gweithio fel pysgotwr cyfran neu weithiwr datblygu gwirfoddol.
Bydd angen i chi hefyd gymryd camau rhesymol i chwilio am waith.
Darganfyddwch a ydych yn gymwys am Lwfans Ceisio Gwaith Dull Newydd.
Lwfans Person Dall
惭补别鈥檙 Lwfans Person Dall yn eich galluogi i dderbyn swm o incwm heb orfod talu treth. Fe鈥檌 ychwanegir at eich lwfans treth personol.
6. Disgownt trwydded deledu
Gallwch gael gostyngiad o 50% ar gost eich trwydded deledu os ydych naill ai:
- wedi鈥檆h cofrestru鈥檔 ddall neu 芒 nam ar eich golwg
- yn byw gyda rhywun sydd wedi鈥檌 gofrestru鈥檔 ddall neu 芒 nam ar y golwg
Os nad yw鈥檙 person sydd wedi鈥檌 gofrestru鈥檔 ddall yn ddeiliad presennol y drwydded ar gyfer eich cyfeiriad, bydd angen i chi drosglwyddo鈥檙 drwydded i鈥檞 henw.
Gallwch naill ai:
- - byddwch angen rhif eich trwydded
- cysylltwch 芒 thrwyddedu teledu i drosglwyddo鈥檙 drwydded
Trwyddedu Teledu
Ff么n: 0300 790 6076
(os na allwch glywed neu siarad ar y ff么n): 18001 yna 0800 328 5644
Darganfyddwch am gostau galwadau
Sut i wneud cais
Er mwyn hawlio鈥檙 consesiwn trwydded deledu i bobl ddall, bydd angen i chi gael tystysgrif gan eich awdurdod lleol neu offthalmolegydd sy鈥檔 nodi eich bod wedi鈥檆h cofrestru鈥檔 ddall neu 芒 nam ar y golwg.
Yng Ngogledd Iwerddon, rhaid i鈥檙 dystysgrif neu鈥檙 ddogfen gael ei chyhoeddi gan neu ar ran Ymddiriedolaeth Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol. Ar Ynys Manaw, rhaid iddo gael ei gyhoeddi gan neu ar ran yr Adran Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol.
Postiwch gopi o鈥檙 dystysgrif ynghyd 芒鈥檆h hysbysiad adnewyddu trwydded - os oes gennych un - a siec neu orchymyn post ar gyfer y drwydded i:
Yr Adran Gymraeg
Trwyddedu Teledu
Darlington
DL98 1TL
Cofiwch gynnwys eich enw, cyfeiriad, rhif ff么n a rhif trwydded deledu, os oes gennych un.
7. Rhyddhad TAW ar gyfer pobl anabl
Os ydych yn anabl neu os oes gennych salwch hirdymor, ni chodir t芒l ar TAW ar gynhyrchion sydd wedi鈥檜 dylunio neu eu haddasu ar gyfer eich defnydd personol neu ddomestig eich hun. Hefyd, ni chodir TAW arnoch ar:
- y gosodiad ac unrhyw waith ychwanegol sydd ei angen fel rhan o hyn
- atgyweirio neu gynnal a chadw
- rhannau sb芒r neu ategolion
Rhaid i鈥檙 cynnyrch a鈥檆h anabledd fod yn gymwys.
Cynhyrchion neu wasanaethau cymwys
Gall eich cyflenwr ddweud wrthych, ond fel rheol mae cynhyrchion wedi鈥檜 dylunio neu eu haddasu ar gyfer anabledd yn gymwys. Er enghraifft, mae rhai mathau o:
- gwelyau addasadwy
- lifftiau grisiau
- cadeiriau olwyn
- cyfarpar meddygol i helpu gydag anafiadau difrifol
- larymau
- papur braille neu gymhorthion gweledol - ond nid spectol na lensys cyffwrdd
- cerbydau modur - neu brydlesu cerbyd motability
- gwaith adeiladu fel rampiau, lledu drysau, gosod lifft neu doiled
Sut i gael y cynnyrch heb dalu TAW
I gael y cynnyrch heb dalu TAW, mae鈥檔 rhaid i鈥檆h anabledd fod yn gymwys. At ddibenion TAW, rydych yn anabl neu os oes gennych salwch hirdymor os:
- mae gennych nam corfforol neu feddyliol sy鈥檔 effeithio ar eich gallu i gyflawni gweithgareddau bob dydd, er enghraifft, rydych yn ddall
- mae gennych gyflwr sy鈥檔 cael ei drin fel salwch cronig, fel clefyd siwgr
- rydych yn derfynol wael
Nid ydych yn gymwys os ydych yn oedrannus ond yn gorfforol abl, neu os ydych yn anabl dros dro.
Bydd angen i chi gadarnhau yn ysgrifenedig eich bod yn bodloni鈥檙 amodau hyn. Efallai y bydd eich cyflenwr yn rhoi ffurflen i chi am hyn.
Cymorth gan eich cyngor
Gallwch wneud cais i鈥檆h cyngor am offer neu gymorth i addasu鈥檆h cartref os oes gennych anabledd.
Mewnforio nwyddau
Nid ydych yn talu TAW os ydych yn mewnforio nwyddau cymwys sydd ar gyfer eich defnydd personol neu ddomestig eich hun. Mae hyn yn cynnwys nwyddau penodol ar gyfer pobl ddall a rhannol ddall.
Os ydych yn defnyddio gwasanaeth cludo nwyddau, gallant eich helpu gyda鈥檙 gwaith papur, neu gwnewch yn si诺r fod y canlynol wedi ei ysgrifennu ar y parsel, 鈥楴wyddau i bobl anabl: cais am rhyddhad鈥�.
Os ydych yn dod 芒 nhw i mewn eich hun, rhaid eu datgan yn y sianel goch yn y Tollau. Am unrhyw ddull arall o fewnforio, cysylltwch 芒鈥檙 Uned Gostyngiadau Mewnforio Cenedlaethol.
8. Anafiadau neu salwch sy'n gysylltiedig 芒 gwaith
Budd-dal Anabledd Anafiadau Diwydiannol
Efallai y byddwch yn gymwys i gael Budd-dal Anabledd Anafiadau Diwydiannol os ydych yn anabl o ganlyniad i:
- damwain yn y gwaith
- clefyd
- byddardod a achosir gan waith
Lwfans Gweini Cyson
Gallwch wneud cais am Lwfans Gweini Cyson os oes angen gofal a sylw dyddiol arnoch oherwydd anabledd a鈥檆h bod yn hawlio Budd-dal Anabledd Anafiadau Diwydiannol.
9. Iawndal lluoedd arfog
Gallwch wneud cais am iawndal os tra鈥檔 gwasanaethu yn y lluoedd arfog:
- cawsoch anaf neu salwch
- gwnaeth gyflwr presennol oedd gennych waethygu
Lwfans Gweini Cyson
Gallwch hefyd wneud cais am Lwfans Gweini Cyson os oes angen gofal dyddiol arnoch oherwydd anabledd.