Dychwelyd rhodd: sut y gall elusennau wneud taliadau moesol (ex gratia)
Sut gall eich elusen wneud taliad moesol ('ex gratia') nad yw'n cefnogi ei nodau.
Yn berthnasol i Gymru a Loegr
Am daliadau moesol (ex gratia)
Gall elusennau wario eu harian ar brosiectau neu weithgareddau sy鈥檔 cefnogi鈥檙 nodau yn eu dogfennau llywodraethol yn unig. Ond gall fod adegau pan fydd ymddiriedolwyr yn teimlo y dylent wneud taliad oherwydd rheidrwydd moesol.
Os nad yw鈥檙 taliad wedi鈥檌 ganiat谩u gan ddogfen lywodraethol eich elusen neu鈥檙 gyfraith, ac nid yw er lles gorau鈥檙 elusen mewn gwirionedd, fe鈥檌 gelwir yn daliad moesol neu鈥檔 daliad 鈥榚x gratia鈥�.
Gall y sefyllfa hon godi os yw鈥檆h elusen yn derbyn cymynrodd ond mae tystiolaeth i ddangos bod y sawl sydd wedi marw wedi newid ei feddwl ers gwneud yr ewyllys.
Mae鈥檔 ofynnol yn 么l y gyfraith i鈥檆h elusen gadw popeth y mae鈥檔 ei dderbyn fel cymynrodd. Ond gallwch dalu rhywun o gyfran yr elusen o鈥檙 gymynrodd, fel bod ef neu hi yn derbyn beth roedd yr ymadawedig wedi bwriadu iddo neu iddi ei gael, os oes:
- tystiolaeth addas, ac
- mae鈥檙 ymddiriedolwyr yn teimlo rheidrwydd moesol i wneud y taliad
Er enghraifft, mae rhywun yn gadael arian yn ei ewyllys i鈥檞 wyrion ac i elusen. Mae鈥檔 newid ei ewyllys i gynnwys 诺yr ond yn marw cyn arwyddo鈥檙 ewyllys. Mae鈥檙 elusen am anrhydeddu bwriadau鈥檙 sawl sydd wedi gwneud yr ewyllys drwy roi rhywfaint o鈥檙 arian yn 么l.
Mae鈥檔 rhaid i chi ofyn i鈥檙 comisiwn gymeradwyo unrhyw daliad 鈥榤oesol鈥�:
- nad oes unrhyw rwymedigaeth gyfreithiol arnoch i鈥檞 wneud
- nid yw鈥檆h dogfen lywodraethol yn caniat谩u i chi ei wneud
- ni allwch ei gyfiawnhau fel taliad sydd er lles gorau eich elusen
Sut i benderfynu a oes rheidrwydd moesol arnoch
Mae鈥檔 rhaid i chi a鈥檙 ymddiriedolwyr eraill benderfynu a oes rheidrwydd moesol arnoch i wneud y taliad, gan gofio:
- mae hawl gan unrhyw un sy鈥檔 gwneud ewyllys i roi ei arian neu ei eiddo i bwy bynnag y mae鈥檔 dymuno
- os yw perthnasau yn siomedig, nid yw hynny鈥檔 ddigon ynddo鈥檌 hun i gyfiawnhau taliad ex gratia
- gall gwneud taliad ex gratia effeithio ar eich buddiolwyr, oherwydd ni fydd eich elusen yn gallu defnyddio鈥檙 arian neu鈥檙 eiddo a gymynwyd mwyach
Bydd rhaid i chi brofi i鈥檙 Comisiwn Elusennau 鈥榩e bai鈥檙 elusen yn unigolyn byddai鈥檔 anghywir yn foesol i wrthod gwneud y taliad鈥�.
Gwnewch gais i鈥檙 comisiwn am ganiat芒d dim ond os ydych:
- yn teimlo bod rheidrwydd moesol arnoch i wneud y taliad
- gallwch ddarparu tystiolaeth glir i gefnogi eich penderfyniad
Gwneud cais am ganiat芒d y Comisiwn Elusennau
Cwblhewch ffurflen ar-lein y comisiwn ac amlinellwch ffeithiau鈥檙 achos mor glir ag y gallwch. Bydd rhaid i chi gael tystiolaeth glir a diduedd i gefnogi eich penderfyniad.
Bydd y comisiwn yn derbyn ceisiadau gan ymddiriedolwyr elusen neu eu cynrychiolwyr yn unig. Ni all dderbyn ceisiadau gan unrhyw un a fyddai鈥檔 elwa o鈥檙 taliad arfaethedig.
Pa wybodaeth i鈥檞 darparu ar y ffurflen
Mae鈥檔 drosedd o dan adran 60(1)(b) o Ddeddf Elusennau 2011 i ddarparu鈥檔 fwriadol neu鈥檔 ddi-hid wybodaeth anghywir neu gamarweiniol.
Bydd rhaid i chi ddarparu::
- manylion am y taliad(au) ac enw(au) llawn y sawl sydd i鈥檞 dalu
- os yw鈥檔 gymwys, copi o鈥檙 ewyllys a phrawf ei bod yn ddilys yn gyfreithiol (profiant) fel ffeiliau PDF
- tystiolaeth nad yw鈥檙 ewyllys yn ystyried bwriadau鈥檙 ymadawedig
- tystiolaeth i ddangos pam nad oedd modd gwireddu dymuniadau鈥檙 ymadawedig
- cop茂au o unrhyw gyngor cyfreithiol rydych wedi鈥檌 geisio (fel ffeiliau PDF)
Dylech hefyd ddarparu unrhyw dystiolaeth arall sy鈥檔 cefnogi eich penderfyniad, megis cofnodion y cyfarfod lle y penderfynwyd bod rheidrwydd moesol ar yr elusen i wneud y taliad.
Nid yw datganiad gan rywun sy鈥檔 honni bod hawl ganddo/ganddi gael taliad yn ddiduedd ac yn ddigon o dystiolaeth ar ei phen ei hun. Mae ewyllys ddrafft (heb ei chyflawni) yn enghraifft o dystiolaeth dderbyniol.