Việt Nam - Báo cáo nhân quyền 2013 của B� Ngoại giao Anh
Updated 21 January 2015
Báo cáo nhân quyền 2013 của B� Ngoại giao Anh
(Bản dịch không chính thức)
1. Việt Nam
Tuy Việt Nam đã đạt được một s� tiến b� trong năm 2013, tình hình nhân quyền nhìn chung vẫn còn rất nhiều vấn đ� đáng lo ngại. Trong tháng 8, Việt Nam đã nối lại việc thi hành án t� hình sau một thời gian gần hai năm dừng lại. Việc bắt gi� và đe dọa với blogger, những người tham gia biểu tình và những người bảo v� nhân quyền (NBVNQ) tăng lên trong năm. Chính ph� Việt Nam đã đưa ra một luật mới nhằm điều chỉnh việc s� dụng internet và thực t� đã thắt chặt quản lý hoạt động này. V� mặt tích cực, những NBVNQ ngày càng hoạt động mạnh m� hơn hơn và h� đã có th� gây tiếng vang đối với một s� vấn đ� nhân quyền của Việt Nam, mà một trong những hoạt động là t� chức cuộc diễu hành đầu tiên của người đồng tính, lưỡng tính và chuyển giới (LGBT). Việt Nam cũng đã ký Công ước của Liên hợp quốc v� chống tra tấn và đã giành được một v� trí trong Hội đồng nhân quyền Liên hợp quốc (UNHRC).
Năm 2013, mục tiêu v� nhân quyền của Vương quốc Anh tại Việt Nam là: ủng h� t� do ngôn luận; tăng cường nhận thức v� vai trò tiềm năng của truyền thông trong việc xây dựng nhà nước có trách nhiệm và có tính giải trình cao; tăng cường tranh luận v� án t� hình, đặc biệt là s� lượng tội danh chịu án t� hình; thúc đẩy s� phát triển của xã hội dân s� nhằm giải quyết có hiệu qu� các vấn đ� như quyền đất đai; và đấu tranh chống tham nhũng.
Nhìn chung, thiếu minh bạch, thiếu trách nhiệm giải trình trong h� thống luật pháp và trong môi trường chính tr� tồn tại � nhà nước độc đảng của Việt Nam vẫn là những vấn đ� lớn nhất cản tr� tiến b�. Vương quốc Anh đã nêu vấn đ� nhân quyền � tất c� các trao đổi các cấp với chính ph� Việt Nam, bao gồm c� trong chuyến thăm của ngài Tổng Bí Thư tới Anh trong tháng 2 và trong cuộc đối thoại chiến lược Anh � Việt Nam vào tháng 10. Chúng tôi cũng tiếp tục làm việc chặt ch� với các đối tác EU khác đ� khuyến khích Việt Nam hướng tới những đối thoại cởi m� và thẳng thắn v� vấn đ� nhân quyền, gồm c� qua cuộc đối thoại nhân quyền thường niên giữa EU � Việt Nam lần th� ba vào tháng 9.
Chúng tôi đã thực hiện những d� án, s� dụng tiền t� qu� Nhân quyền và Dân ch�, với trọng tâm là giúp nhà báo an toàn hơn và tăng cường tiếp cận thông tin cho nhà báo. Chúng tôi cũng t� hào là s� quán đầu tiên � Việt Nam s� dụng website của mình đ� đăng một blog ủng h� cho quyền của người LGBT, một phong trào vận động ngày càng mạnh m� tại Việt Nam.
Năm 2014 s� tr� thành điểm nhấn trong h� sơ nhân quyền của Việt Nam. Với việc giành được một gh� trong Hội đồng nhân quyền Liên hợp quốc và với Rà soát định k� ph� quát vào tháng 2, tình hình nhân quyền của Việt Nam đang được dư luận trong nước và quốc t� theo dõi ngày càng sát sao. Nếu Việt Nam lựa chọn, đây s� là một cơ hội tốt cho Việt Nam thực hiện các cam kết tuân theo các chuẩn mực quốc t� và s� quyết tâm trong việc giải quyết các vấn đ� nhân quyền. Việt Nam đã chọn những trọng tâm của mình trong k� Rà soát định k� ph� quát là: tăng cường giáo dục v� quyền con người; tăng cường h� thống pháp luật và chính sách v� quyền con người; và thực hiện những cam kết với quốc t� v� quyền con người. Chúng tôi mong được h� tr� Việt Nam thực hiện những cam kết này, và s� s� dụng cơ hội này đ� m� rộng đối thoại nhân quyền với chính ph� Việt Nam. Những ưu tiên của chúng tôi vẫn s� là khuyến khích những tranh luận trong nước v� án t� hình và khuyến khích việc giảm s� tội danh mang án t� hình; ủng h� m� rộng minh bạch; và giảm tham nhũng thông qua hợp tác với các cơ quan chính ph� và trong khu vực tư nhân. Ngoài ra, chúng tôi cũng s� vận động chính quyền Việt Nam cho phép đưa cuộc diễu hành của người LGBT tr� thành một s� kiện chính thức. �
1.1 Quyền t� do ngôn luận
Vương quốc Anh lo ngại một cách sâu sắc v� những vi phạm quyền t� do ngôn luận tại Việt Nam. Những người ch� trích chính ph� hoặc những cá nhân th� hiện quan điểm khác với ch� trương của Đảng Cộng sản Việt Nam thường xuyên b� theo dõi, sách nhiễu, bắt giam, và chịu án tù.
Trong tháng 7 và tháng 8, một liên minh rộng rãi các nhà vận động đã thành lập “Nhóm 258� với mục tiêu thúc đẩy nhân quyền và dân ch� tại Việt Nam. Nhóm đã có một s� hoạt động c� th�, bao gồm có việc vận động bãi b� Điều 258 Luật hình s� (phạt tù giam những người “lợi dụng quyền t� do dân ch� đ� xâm phạm lợi ích của Nhà nước� và nêu rõ cam kết của Việt Nam với tư cách là ứng c� viên cho một gh� trong Hội đồng nhân quyền. Nhóm đã thu hút s� chú ý của dư luận quốc t� và EU đã gặp g� đại diện của nhóm ngay trước Đối thoại nhân quyền EU � Việt Nam vào tháng chín. Sau đó, một thành viên trong nhóm và gia đình đã b� B� Công an sách nhiễu và tạm gi�.
Vào tháng 9, Chính ph� Việt Nam đã ra Ngh� định 72 đ� kiểm soát internet, k� c� những vi phạm bản quyền. Những nhà hoạt động nhân quyền và các t� chức quốc t� đã bày t� lo ngại rằng ngh� định s� được s� dụng đ� ngăn cản quyền t� do ngôn luận, k� c� quyền ngôn luận trên những trang mạng xã hội. Vương quốc Anh ủng h� một tuyên b� của Nhóm t� do trên mạng nhấn mạnh những cam kết v� nhân quyền của Việt Nam v� quyền t� do ngôn luận và, thông qua Phái đoàn Châu Âu tại Việt Nam, đã đưa vấn đ� này ra thảo luận với chính ph� Việt Nam. Phía Việt Nam hiện tại đã bắt đầu quá trình soạn thảo qui định hướng dẫn thực hiện ngh� định này. Cho đến này, chưa có trường hợp nào được đưa ra xét x� theo Ngh� định 72.
Trong thời gian xung quanh ngày Quốc t� nhân quyền trong tháng mười hai, một s� mạng xã hội đã có thông báo v� việc cảnh sát sách nhiễu các nhà hoạt động nhân quyền. Một s� bức ảnh và đoạn phim được lưu truyền cho thấy các blogger b� đánh tại nhà của h�. Chúng tôi cho rằng những hình ảnh này là chân thực. Tuần trước đó, hai cuộc t� họp của các nhà hoạt động nhằm chào mừng ngày nhân quyền � một công viên � Hà Nội đã b� công an đàn áp, trong đó có s� tham gia của c� công an mặc thường phục.
Vương quốc Anh đã h� tr� cho ba d� án truyền thông đẩy mạnh quyền t� do ngôn luận. D� án đầu tiên đã thiết lập quan h� đối tác giữa chính quyền đại phương tỉnh Đak Lak (Tây Nguyên) và t� chức phi chính ph� RED Communication (Trung tâm nghiên cứu truyền thông phát triển) nhằm tăng cường hiểu biết của công chúng v� quyền của nhà báo. Những hoạt động này s� giúp nhà báo an toàn hơn và tăng cường s� hợp tác giữa cơ quan truyền thông và cơ quan chính quyền. Hiện nay luật pháp đã có sửa đổi đ� đảm bảo các nhà báo được bảo v� tốt hơn và có th� tiếp cận thông tin hiệu qu� hơn, k� c� s� lượng khoảng 5,000 người không có th� nhà báo.
D� án th� hai là một chuỗi các hội thảo và hội ngh� do B� ngoại giao Anh tài tr� nằm thảo luật v� những phản ứng của chính quyền với các cáo buộc của truyền thông, do MEC (Trung tâm truyền thông giáo dục cộng đồng) với s� tham gia của B� Thông tin và Truyền thông. Một kết của của d� án chính là ngh� định 159/2013 nhằm đưa ra ch� tài cho người phát ngôn của chính ph� không tr� lời câu hỏi của báo chí hoặc những người cung cấp thông tin không chính xác cho báo chí. Mục tiêu của d� án là m� rộng kh� năng tiếp cận thông tin của công chúng.
D� án th� ba, cũng do B� ngoại giao tài tr� và Qu� Châu Á thực hiện, tập trung vào tác động đối với của báo chí điều tra. Cho dù mới � trong giai đoạn đầu, d� án đã có những kết qu� bước đầu là chính quyền quận huyện đã mời nhà báo đến đánh giá các d� án cơ s� h� tầng và chính quyền tham gia cung cấp các tập huấn chính thức cho nhà báo.
1.2 Án t� hình
Vương quốc Anh vẫn lo ngại sâu sắc v� một loạt các tội danh, gồm c� tội kinh t�, phải chịu mức t� hình và đã thuyết phục chính ph� Việt Nam trong tất c� các cơ hội tiếp xúc giảm s� tội phải chịu án t� hình. Đã có ít nhất bảy án t� b� thi hành k� t� khi án t� hình bắt đầu b� x� lại t� tháng tám năm 2013, bắt đầu bằng việc thi hành án với tội phạm Nguyễn Anh Tuấn. Việc thi hành án t� hình đã b� ngừng trên thực t� k� t� tháng mười một năm 2011 do Việt Nam không th� sản xuất thuốc độc tiêm đ� thi hành án. Việc vận động bãi b� án t� hình trên toàn cầu là một trong những ưu tiên của Vương quốc Anh, và Đại s� quán Anh tại Hà Nội đã bày t� quan ngại sâu sắc v� việc tiếp tục thi hành án t� hình với B� ngoại giao Việt Nam. EU, với s� h� tr� của Vương quốc Anh, đã đưa ra một thông cáo lên án việc x� t� hình với ông Nguyễn.
Vào tháng mười 11, Vũ Quốc Hảo, giám đốc một chi nhánh ngân hàng của Việt Nam và Đặng Văn Hai, ch� tịch một công ty xây dựng, đã b� tuyên án t� hình vì dính líu tới một v� lừa đảo tài sản tr� giá tới 25 triệu USD.
Những bản án b� x� t� hình là bí mật nhà nước, nhưng những s� liệu không chính thức cho thấy hiện nay có tới trên 570 phạm nhân đang ch� thi hành án t� hình. Theo Cao ủy Liên hợp quốc v� nhân quyền, 116 phạm nhân s� sớm phải thi hành án vì h� đã mất quyền kháng án. Vào tháng 11 năm 2013, B� trưởng B� Công an Trần Đại Quang đã đ� xuất áp dụng lại x� bắn ngoài hình thức t� hình bằng tiêm thuốc cho tới cuối năm 2015.
1.3 Quyền t� do tôn giáo và tư tưởng
Có một s� bằng chứng cho thấy chính ph� Việt Nam đang m� rộng không gian bày t� ý kiến v� tôn giáo, nhưng lại rất cứng rắn với những thành viên nhóm tôn giáo mà h� tin là tham gia phong trào chính tr� hoặc biểu tình.
Hầu hết người Việt Nam đều có th� theo một tôn giáo nào mà h� lựa chọn và rất nhiều các lãnh đạo b�, bao gồm c� Th� tướng, là những tín đ� phật giáo công khai. Việt Nam đã tăng s� lượng nhà th� và các địa điểm th� cúng được cấp phép hoạt động. Vương quốc Anh cũng rất tích cực thúc đẩy quyền t� do tôn giáo và tư tưởng tại Việt Nam. Thành viên Đại s� quán Anh đã thăm Đại đức Thích Quảng Đ� của Phật giáo thống nhất (một nhà tu hành nổi tiếng b� quản thúc tại nhà và cũng là nhà vận động lâu năm cho t� do) và nhóm các nhà đấu tranh thiên chúa của tỉnh Ngh� An đ� trao đổi v� những vấn đ� t� do tôn giáo vào mùa thu.
Trong tháng 1, mười bốn nhà hoạt động công giáo, blogger và các nhà báo công dân đã b� buộc tội có liên h� với mạng lưới Việt Tân, vốn b� cấm � Việt Nam, và b� buộc tội lật đ�. Tòa x� kín và đã kết án t� 13 năm tù tới ba năm tù, trong đó có một người được x� án treo. Tại phiên phúc thẩm, mức án cho ba nhà hoạt động được giảm t� 6 tới 12 tháng và riêng trường hợp Paulus Lê Văn Sơn được giảm t� 13 năm xuống 4 năm tù. Vương quốc Anh, cùng với các cơ quan ngoại giao khác, đã gặp g� gia đình của 14 nhà hoạt động và tiếp nhận một đơn kêu cứu kêu gọi th� người thân của h�; chúng tôi cũng ủng h� bản thông cáo của EU vào tháng chín, kêu gọi Việt Nam thực hiện quyền căn bản v� t� do ngôn luận. Vào tháng chín, công an và những người biểu tình công giáo đã xô xát tại Ngh� An, với kết qu� là một s� người b� thương. Những người biểu tình cho rằng công an đã s� dụng vũ lực quá mức trong một cuộc biểu tình có t� chức nhằm kêu gọi th� hai người công giáo tr� (b� giam do phá rối trật t� công cộng). B� Ngoại giao, trong một tuyên b� chính thức và trong các cuộc gặp với thành viên của EU, ph� nhận việc s� dụng vũ lực quá đáng. Chúng tôi hoan nghênh việc chính ph� đã hành động minh bạch hơn sau s� việc này, tuy nhiên vẫn tiếp tục lo ngại rằng những nhóm phản đối hoạt động của chính ph�, bao gồm c� những nhóm tôn giáo, tiếp tục b� gây sức ép không đáng có.
1.4 Tiếp cận với luật pháp và pháp quyền
Vương quốc Anh bảo lưu những lo ngại v� h� thống tư pháp và pháp luật thiếu s� độc lập, khách quan và minh bạch. B� luật t� tụng hình s� nêu rõ rằng b� cáo có quyền có luật sư trong quá trình điều tra của cảnh sát; tuy nhiên, quyền này trên thực t� thường b� t� chối. Việc thiếu đại diện pháp lý đ� năng lực thường dẫn tới kết qu� là quá trình t� tụng không công bằng và nhiều nguy cơ ép cung đ� nhận tội. Đã tr� thành một qui tắc trong quá trình xét x�, một hội đồng thẩm phán s� quyết định dựa phần lớn vào tài liệu do cơ quan công an chuẩn b�. Luật sư của b� cáo có vai trò hạn ch� � phiên tòa và b� cáo có rất ít cơ hội đ� b� sung hoặc ph� nhận thông tin trong h� sơ của cơ quan công an.
Điều này tạo ra rủi ro lớn của việc buộc tội không đ� bằng chứng. Giới truyền thông gần đây có tập trung vào trường hợp của ông Nguyễn Thanh Chấn, b� kết án tù chung thân năm 2004 do giết hại một người ph� n�. Ông đã viết đơn nhận tội và nói rằng mình đã b� tra tấn tới khi đồng ý viết đơn. Gần đây, một người đàn ông khác đã đứng ra nhận tội và ông Chấn được tạm thời th� ra, trong khi cảnh sát tiếp tục điều tra.
Vương quốc Anh ủng h� quá trình cải cách tư pháp thông quá Chương trình Đối tác hợp tác tư pháp do Hội đồng Anh quản lý. Chương trình này khuyến khích thay đổi trong ba cơ quan tư pháp: B� tư pháp, Tòa án nhân dân tối cao và Viện kiếm sát nhân dân tối cao (cơ quan gần như tương đồng với Văn phòng công t� nhà nước). Vào năm 2013, chương trình đã h� tr� việc s� đổi luật t� chức Viện kiểm sát Nhân dân và Tòa án nhân dân, phát triển một h� thống lưu h� sơ hình s�, và hiện tại đã hoàn thành việc sửa đổi và phát triển chiến lược quốc gia v� tr� giúp tư pháp cho công chúng.
1.5 Quyền của ph� n�
Việt Nam đang tiến gần tới việc hoàn thành Mục tiêu Thiên niên k� v� giới, và có s� tham gia gần như cân bằng của c� nam và n� vào lực lượng lao động. Tuy nhiên, một s� vấn đ� như bạo hành gia đình và buôn bán người vẫn là những thách thức nghiêm trọng. Vương quốc Anh đã có một loạt các hoạt động h� tr�, bao gồm c� việc tạo cơ hội việc làm mới cho nạn nhân của tình trạng buôn người và h� tr� cho nạn nhân của bạo hành.
Vào tháng 6 năm 2013, Đại s� quán Anh đã khai trương một nơi nương tựa do Vương quốc Anh tài tr�, Mái ấm tình thương Lào Cai nằm gần biên giới Việt Nam � Trung quốc, dành cho ph� n� tr� là nạn nhân của buôn người. Mái ấm tình thương Lào Cai hoạt động thông qua quan h� đối tác với chính quyền Việt Nam và một t� chức phi chính ph�. Hơn 20 tr� em gái và ph� n� đã nhận h� tr� của Mái ấm k� t� tháng sáu năm 2013. Đại s� quán Anh cũng tài tr� cho một d� án có tên gọi “Hoạt động nâng cao năng lực cho nạn nhân của bạo lực giới� tại quận Đống Đa và huyện Thạch Thất Hà Nội t� tháng sáu năm 2013. D� án đã m� rộng quyền cho ph� n� Việt Nam trong môi trường xã hội địa phương. D� án hướng tới ph� n� và tr� em là nạn nhân của bạo lực v� giới (gồm có bạo hành gia đình, buôn người và xâm hại tình dục); những lao động thời v� t� nông thôn (người bán rong, người thu nhặt ve chai và người giúp việc); và cộng đồng địa phương (cơ quan chính quyền địa phương, những người cung cấp dịch v�, các thành viên trong gia đình và những người gây án). Mỗi nhóm s� được tư vấn miễn phí, được bảo v� và dạy k� năng sống.
1.6 Quyền của LGBT
Vào tháng tám, Việt Nam đã t� chức s� kiện T� hào đồng tính đầu tiên tại Hà Nội. S� kiện không chính thức này đã thu hút s� quan tâm của truyền thông trong nước và quốc t�, và được những người t� chức đánh giá là thành công. Những t� chức phi chính ph� vận động cho thay đổi v� LGBT có th� tiếp cận hiệu qu� với chính ph�. Chúng tôi hi vọng rằng chính ph� Việt Nam cũng có th� lắng nghe tích cực như vậy với các t� chức khác hoạt động trong lĩnh vực nhân quyền khác. Vương quốc Anh rất ủng h� chương trình hoạt động vận động cho LGBT và chúng tôi cũng là đại s� quán đầu tiên s� dụng chính website của mình đ� đăng một blog rất thu hút người đọc do một nhà hoạt động LGBT viết. Chúng tôi đã lên tiếng v� tầm quan trọng của vấn đ� LGBT trong các thảo luận đa phương v� Rà soát định k� ph� quát.
1.7 Quyền của người dân tộc thiểu s�
Việt Nam đã đạt được những thành tích to lớn trong tăng trưởng kinh t� và xóa đói giảm nghèo, tuy nhiên một s� cộng đồng dân tộc thiểu s� vẫn được hưởng lợi ít hơn t� s� phát triển này. Vương quốc Anh cũng rất chú trọng cộng đồng dân tộc thiểu s� � Việt Nam trong các chương trình phát triển của t� chức, và chúng tôi có những n� lực theo dõi và tăng cường nhận thức v� những thách thức hiện tại cũng như h� tr� giáo dục và h� thống an sinh xã hội. Vào năm 2013, Vương quốc Anh đã h� tr� một liên minh gồm các cá nhân dân tộc thiểu s�, tăng cường kh� năng của các cộng đồng rừng vận động cho quyền của h� được lắng nghe và đưa vào trong các sửa đổi trong luật bảo v� và phát triển rừng.
1.8 Quyền tr� em
Việt Nam đã đi một s� bước cùng với các đối tác quốc t� nhằm tăng cường bảo v� và quyền lợi cho tr� em. Buôn bán bất hợp pháp tr� ra nước ngoài là một vấn đ�, với việc tr� em Việt Nam chiếm một s� lượng lớn các tr� em b� buôn lậu tới Anh, ch� yếu là cho mục đích tội phạm và bóc lột lao động. Vào tháng hai, Việt Nam đã tr� thành thành viên của Công ước Lahay v� nuôi con nuôi quốc t�, Công nước nhắm tới giảm bắt cóc và đảm bảo lợi ích của tr� tr� thành mục tiêu chính của quá trình nhận nuôi trong một nước hay các trường hợp nhận con nuôi quốc t�.
Ngoài ra, Việt Nam cũng làm việc với Vương quốc Anh đ� đưa v� nước một s� người vi phạm tình dục b� Anh bắt được và cùng với Qu� tr� em của Liên hợp quốc đặt một h� thống phúc lợi xã hội tốt hơn. Một trong những yếu t� của lĩnh vực này là giáo dục, lĩnh vực mà Việt Nam đã đạt được mục tiêu phát triển Thiên niên k� v� tiếp cận giáo dục tiểu học, gần như đạt tới t� l� nhập học đạt 98% tại tiểu học, bao gồm c� tiếp cận bình đẳng cho c� bé trai và bé gái.
Trong năm 2013, Vương quốc anh đã tài tr� 3 triệu bảng nhằm tăng cường kh� năng của tr� em tiếp cận với giáo dục tiểu học � nông thôn, vùng dân tộc thiểu s� và vùng khó khăn. Chương trình đã h� tr� cho 500,000 học sinh, khoảng 44% trong s� đó là học sinh người dân tộc thiểu s�, tại 46 tỉnh k� t� năm 2010.