Crynodeb Gweithredol
Cyhoeddwyd 21 Chwefror 2023
Crynodeb Gweithredol
Mae鈥檙 adroddiad hwn yn ymateb i gais gan yr Ysgrifennydd Gwladol dros yr Amgylchedd, Bwyd a Materion Gwledig i Swyddfa鈥檙 Farchnad Fewnol (OIM) archwilio effaith posibl y gwaharddiad arfaethedig gan Adran yr Amgylchedd, Bwyd a Materion Gwledig (DEFRA) yn Lloegr ar werthu mawn garddwriaethol i ddefnyddwyr adwerthu erbyn 2024 ac i dyfwyr proffesiynol erbyn 2028 yn eu tro ar y farchnad fewnol yn y Deyrnas Unedig. Derbyniodd yr OIM y cais hwnnw ar 4 Awst 2022, a wnaed dan a.34 o Ddeddf Marchnad Fewnol y Deyrnas Unedig 2020.
Cynhaliwyd ein dadansoddiad yn unol 芒鈥檔 swyddogaethau dan Ddeddf Marchnad Fewnol y Deyrnas Unedig 2020. Mae鈥檔 archwilio effeithiau鈥檙 rheoliad arfaethedig ar y farchnad fewnol ac mae鈥檔 bennaf yn ymwneud 芒鈥檌 effeithiau economaidd. Fe wnaethom ganolbwyntio ein sylw ar y gwaharddiad adwerthu yn 2024.
Casglwyd gwybodaeth gennym o amrywiaeth o ffynonellau, gan gynnwys yr ymatebion i ymgynghoriad DEFRA ar y rheoliad arfaethedig, cyfweliadau gyda chyfranogwyr o fyd diwydiant a phart茂on eraill 芒 diddordeb, ceisiadau gwybodaeth, ac ymchwil cyhoeddedig. Fe wnaethom hefyd gomisiynu arolwg o agweddau ac ymddygiad defnyddwyr. Fe wnaethom siarad ag aelodau o fyd diwydiant, gan gynnwys gweithgynhyrchwyr ac adwerthwyr cyfryngau tyfu, tyfwyr proffesiynol, prynwyr adwerthu, a phart茂on eraill 芒 diddordeb fel y Gweinyddiaethau Datganoledig, swyddogion cynllunio awdurdodau lleol ac elusennau amgylcheddol.
Mae鈥檙 gadwyn gyflenwi ar gyfer cyfryngau tyfu sy鈥檔 cynnwys mawn a werthir i gwsmeriaid adwerthu yn cynnwys echdynnwyr mawn, gweithgynhyrchwyr (y rhan fwyaf ohonynt hefyd yn cynnal rhywfaint o weithgareddau echdynnu mawn) ac adwerthwyr. Gwerthir y rhan fwyaf (dros ddwy ran o dair) o鈥檙 cyfryngau tyfu a werthir yn y Deyrnas Unedig trwy adwerthwyr. Gwerthir y gweddill i dyfwyr proffesiynol, gr诺p sy鈥檔 cynnwys ffermwyr a busnesau sy鈥檔 tyfu planhigion addurnol.
Lleihaodd y defnydd o fawn mewn garddwriaeth dros y degawd diwethaf, gyrrwyd hynny gan fwy o ddefnydd o gyfryngau tyfu di-fawn a gostyngiad yn y gyfran o fawn a ddefnyddir mewn cyfryngau tyfu sy鈥檔 cynnwys mawn. Cyflymodd y duedd hon dros y tair blynedd ddiwethaf, gan adlewyrchu鈥檙 newid yn ymwybyddiaeth amgylcheddol y defnyddwyr, dymuniad adwerthwyr i gyflawni eu hymrwymiadau Amgylcheddol, Cymdeithasol a Llywodraethu, a鈥檙 ffaith bod gweithgynhyrchwyr yn rhagweld camau鈥檙 llywodraeth i wahardd y defnydd o fawn. Er gwaethaf y datblygiadau hyn, rydym yn rhagweld y bydd mawn yn parhau i gael ei ddefnyddio yn Lloegr am yr ychydig flynyddoedd nesaf heb y gwaharddiad arfaethedig.
Er mwyn deall effeithiau tebygol y gwaharddiad arfaethedig ar y farchnad fewnol fe wnaethom edrych yn gyntaf ar sut y gall y farchnad ar gyfer cynhyrchion cyfryngau tyfu sy鈥檔 cynnwys mawn a鈥檙 dewisiadau eraill di-fawn ddatblygu yn dilyn y gwaharddiad. Yn ganolog i鈥檙 dadansoddiad hwn mae ystyriaeth o鈥檙 rhan y mae鈥檙 Egwyddorion Mynediad i鈥檙 Farchnad yn eu chwarae. Byddai鈥檙 egwyddorion yma, dan rai amgylchiadau, yn caniat谩u i gyfryngau tyfu sy鈥檔 cynnwys mawn wedi eu cynhyrchu yn yr Alban, Cymru neu Ogledd Iwerddon gael eu gwerthu yn Lloegr, hyd yn oed ar 么l i鈥檙 gwaharddiad ddod i rym. Ni fyddai鈥檙 Egwyddorion Mynediad i鈥檙 Farchnad yn caniat谩u i gyfryngau tyfu sy鈥檔 cynnwys mawn a gynhyrchir yn Lloegr gael eu gwerthu yn Lloegr, gan y byddai鈥檙 gwaharddiad arfaethedig ar eu gwerthu yn berthnasol.
Rydym yn casglu bod galw defnyddwyr am gyfryngau tyfu sy鈥檔 cynnwys mawn yn benodol yn fychan ond nad yw鈥檔 amherthnasol. Datgelodd ein harolwg defnyddwyr nad oes gan fwy nag un o bob deg o ddefnyddwyr gymhelliant cryf i brynu cyfryngau tyfu sy鈥檔 cynnwys mawn. Mae gan gyfran lawer mwy (o leiaf bedwar o bob deg) gymhelliant i brynu cyfryngau tyfu di-fawn. Nid yw o leiaf dri o bob deg yn poeni beth mae eu cyfryngau tyfu yn ei gynnwys ac mae pris y cyfryngau tyfu yn fwy tebygol o gael dylanwad arnynt. Mae鈥檙 canfyddiadau hyn yn gyson ag ymchwil gan gyfranogwyr o fyd diwydiant, a鈥檙 trafodaethau a gawsom gyda hwy.
Yn unol 芒鈥檙 dewisiadau yma gan ddefnyddwyr, mae llawer o adwerthwyr wedi ymrwymo i atal cyfryngau tyfu sy鈥檔 cynnwys mawn yn raddol. Rydym yn amcangyfrif bod tua 60% o鈥檙 holl gyfryngau tyfu a werthir trwy鈥檙 sianel adwerthu yn cael eu gwerthu gan adwerthwyr sydd wedi gwneud ymrwymiad cyhoeddus i gadw cyfryngau tyfu di-fawn yn unig erbyn diwedd 2024 neu cyn hynny. Mae鈥檙 ymrwymiadau yma鈥檔 lleihau awydd adwerthwyr i barhau i gynnig cyfryngau tyfu sy鈥檔 cynnwys mawn. Yn ychwanegol, mae adwerthwyr mwy sy鈥檔 gweithredu trwy鈥檙 Deyrnas Unedig yn dueddol o gadw un cyfrwng tyfu ar gyfer y Deyrnas Unedig i gyd. Byddai hyn yn golygu y byddai cyfryngau tyfu di-fawn sy鈥檔 cydymffurfio 芒鈥檙 gwaharddiad arfaethedig yn Lloegr hefyd yn dod yn gynnig safonol gan yr adwerthwyr hyn yng ngweddill y Deyrnas Unedig hyd yn oed os na fyddai gwerthu cyfryngau tyfu sy鈥檔 cynnwys mawn wedi ei wahardd yno.
Bydd argaeledd cyfryngau tyfu di-fawn yn fwy cyffredinol yn effeithio ar benderfyniadau stocio adwerthwyr hefyd. Gall prinder deunydd di-fawn arwain at brinder cyfryngau tyfu di-fawn, neu achosi cynnydd mewn pris a/neu i鈥檙 safon ddirywio. Gall hyn gael effaith anghymesur ar adwerthwyr llai. Dan amgylchiadau o鈥檙 fath, gall adwerthwyr ddibynnu ar yr Egwyddorion Mynediad i鈥檙 Farchnad i gael cyfryngau tyfu sy鈥檔 cynnwys mawn, yn neilltuol os nad ydynt wedi gwneud ymrwymiad cyhoeddus i beidio 芒 gwerthu mawn. Bydd y cymhelliant i wneud hynny鈥檔 arbennig o gryf i adwerthwyr fel canolfannau garddio, lle na fydd cwsmeriaid yn prynu cynnyrch arall efallai os nad ydynt yn gallu prynu cyfrwng tyfu.
Ar yr ochr gynhyrchu, mae llawer o weithgynhyrchwyr wedi bod yn lleihau eu defnydd o fawn yn eu cyfryngau tyfu yn gyson. Roedd yr holl weithgynhyrchwyr y buom yn siarad 芒 hwy sydd yn cynhyrchu cyfryngau tyfu sy鈥檔 cynnwys mawn ar hyn o bryd wedi buddsoddi mewn offer newydd, storfeydd, neu brosesu i鈥檞 galluogi i gynhyrchu cyfryngau tyfu di-fawn. Fe wnaethant ddweud bod y gwaharddiad arfaethedig ar adwerthu mawn yn debygol o gyflymu鈥檙 duedd hon.
Sgil-gynnyrch diwydiannau eraill yw llawer o鈥檙 dewisiadau di-fawn a ddefnyddir gan weithgynhyrchwyr ac felly mae lefelau鈥檙 gweithgaredd yn y diwydiant sylfaenol yn effeithio arnynt. Yn ychwanegol, mae鈥檙 diwydiant garddwriaethol yn y Deyrnas Unedig yn cystadlu 芒 diwydiannau eraill yn fyd-eang, fel cynhyrchu ynni biomas, er mwyn cael gafael ar y mewnbynnau hyn. Ceir rhai mewnbynnau di-fawn ar gyfer cyfryngau tyfu o ffynonellau rhyngwladol, fel rhisgl coconyt, a gall ffactorau byd-eang fel cyfraddau prisiau cludo mewn llongau effeithio arno. Er gwaethaf yr heriau yma mae gweithgynhyrchwyr y Deyrnas Unedig wedi llwyddo wrth ehangu鈥檙 defnydd o fewnbynnau di-fawn ar draws eu busnesau gyda鈥檙 defnydd o fewnbynnau di-fawn bron 芒 dyblu rhwng 2011 a 2021. Byddai angen ehangu ymhellach yn gyflym i ddisodli鈥檙 defnydd presennol o fawn mewn cyfryngau tyfu adwerthu erbyn diwedd 2024.
Er bod gweithgynhyrchwyr wedi bod yn llwyddiannus wrth gael gwared ar gyfran sylweddol o fawn o gynhyrchu cyfryngau tyfu, cododd nifer o鈥檙 gweithgynhyrchwyr y buom yn siarad 芒 nhw bryderon am brinder posibl yn y mewnbynnau sy鈥檔 ofynnol i wneud cyfryngau tyfu di-fawn os bydd mawn yn cael ei dynnu o鈥檙 sector yn llwyr. Petai prinder yn y cyflenwad o gyfryngau tyfu di-fawn yn gyffredinol, neu ddiffyg mewnbynnau di-fawn priodol ar gyfer cyfresi penodol o gynnyrch, gall adwerthwyr yn Lloegr gael cymhelliant i geisio dibynnu ar yr Egwyddorion Mynediad i鈥檙 Farchnad i gael a gwerthu cyfryngau tyfu sy鈥檔 cynnwys mawn.
Hyd yn oed petai digon o gyfryngau tyfu di-fawn ar gael, mae鈥檙 cynnydd yn y galw am y mewnbynnau sy鈥檔 ofynnol yn debygol o gynyddu鈥檙 gost, fydd hefyd yn rhoi cymhelliant i adwerthwyr yn Lloegr i ddibynnu ar yr Egwyddorion Mynediad i鈥檙 Farchnad i gael a gwerthu cyfryngau tyfu sy鈥檔 cynnwys mawn. Mae鈥檙 gwahaniaethau mewn costau cynhyrchu rhwng cyfryngau tyfu sy鈥檔 cynnwys mawn a rhai di-fawn yn y gorffennol wedi arafu鈥檙 symudiad oddi wrth fawn, gan fod mawn yn hanesyddol wedi bod yn rhatach na鈥檙 mewnbynnau sy鈥檔 ofynnol ar gyfer dewisiadau di-fawn. Yn fwy diweddar, mae pris mawn wedi codi, gan leihau鈥檙 gwahaniaeth hwn mewn pris. Os bydd gweithgynhyrchwyr yn cael trafferth cael mewnbynnau ar gyfer cyfryngau tyfu di-fawn a bod eu costau cynhyrchu鈥檔 codi, gall y gwahaniaeth hwn gynyddu eto, gan roi cymhelliant i ddychwelyd at gynhyrchu cyfryngau tyfu sy鈥檔 cynnwys mawn lle bydd hynny鈥檔 cael ei ganiat谩u.
Rydym yn ystyried bod y sector proffesiynol yn annhebygol o fod yn ffynhonnell mewnbynnau di-fawn i鈥檙 sector adwerthu. Er bod tyfwyr proffesiynol yn defnyddio swm sylweddol o fewnbynnau di-fawn yn eu cyfryngau tyfu, hyd yn oed petai pris mewnbynnau di-fawn yn cynyddu byddent yn annhebygol o gyfnewid am gyfrwng tyfu gyda mwy o fawn ynddo. Mae gan dyfwyr proffesiynol resymau masnachol grymus dros wneud newidiadau i鈥檙 cyfrwng tyfu y maent yn ei ddefnyddio bob yn gam ac yn ofalus a bydd angen iddynt, beth bynnag, ddechrau paratoi ar gyfer y gwaharddiad ar gyfryngau tyfu sy鈥檔 cynnwys mawn yn y sector proffesiynol yn 2028.
Bydd gallu gweithgynhyrchwyr i gyflenwi cyfryngau tyfu sy鈥檔 cynnwys mawn yn dibynnu ar ble y maent yn ei weithgynhyrchu 鈥� rhaid i鈥檙 cynhyrchu ddigwydd yn yr Alban, Cymru neu Ogledd Iwerddon iddo gael ei werthu鈥檔 gyfreithlon yn Lloegr ar 么l i鈥檙 gwaharddiad ddod i rym. Nid oes unrhyw le yn cynhyrchu cyfrwng tyfu sy鈥檔 cynnwys mawn yng Nghymru. Mae鈥檙 Alban yn annhebygol o fod yn ffynhonnell arwyddocaol o gyfryngau tyfu sy鈥檔 cynnwys mawn ar gyfer y sector adwerthu yn dilyn y gwaharddiad adwerthu yn Lloegr gan fod y rhan fwyaf o鈥檙 cynhyrchu yn yr Alban ar gyfer y farchnad broffesiynol.
Mae鈥檙 cynhyrchu yng Ngogledd Iwerddon yn digwydd gan nifer o weithgynhyrchwyr gan gynnwys rhai busnesau llai ac mae鈥檔 fwy tebygol o fod yn ffynhonnell ar gyfer cyfryngau tyfu sy鈥檔 cynnwys mawn i weddill y Deyrnas Unedig. Ond, efallai na fydd Gogledd Iwerddon yn lleoliad cost effeithiol i gyflenwi pob rhan o Loegr oherwydd y costau cludiant.
Yn y tymor hwy, gallai gweithgynhyrchwyr fuddsoddi mewn safleoedd newydd yn yr Alban, Cymru, a Gogledd Iwerddon a fyddai鈥檔 eu galluogi i ddibynnu ar yr Egwyddorion Mynediad i鈥檙 Farchnad i gyflenwi cyfryngau tyfu sy鈥檔 cynnwys mawn i Loegr. Ond, mae cwestiynau am y cymhelliant fyddai gan weithgynhyrchwyr i fuddsoddi yn y tymor hwy mewn cynhyrchu cyfryngau tyfu sy鈥檔 cynnwys mawn o ystyried bod Llywodraeth yr Alban wedi ymrwymo i gael gwared ar ddefnyddio mawn mewn garddwriaeth ac mae Llywodraeth Cymru hefyd wedi cyhoeddi y bydd yn dod ag adwerthu mawn mewn garddwriaeth i ben. Mae strategaeth fawnogydd ddrafft Gogledd Iwerddon yn cynnwys cynnig i gynnal adolygiad a chyhoeddi papur ar y prif broblemau am echdynnu mawn a鈥檙 defnydd o fawn a chynnyrch mawn erbyn 2023 a symud unrhyw argymhellion a wneir ymlaen.
Yn gyffredinol, rydym yn dod i鈥檙 casgliad mai cymhelliant cyfyngedig fydd i weithgynhyrchwyr ac adwerthwyr werthu cyfryngau tyfu sy鈥檔 cynnwys mawn yn Lloegr pan ddaw鈥檙 gwaharddiad i rym. Ond, mae鈥檙 canfyddiad hwnnw鈥檔 ddibynnol ar argaeledd y mewnbynnau angenrheidiol i wneud y cyfryngau tyfu di-fawn. Er ein bod yn meddwl y bydd prinder ar raddfa fawr yn annhebygol, gall rhywfaint o brinder godi a mwyaf difrifol a pharhaol fydd y prinder, y mwyaf tebygol fydd hi y bydd gweithgynhyrchwyr ac adwerthwyr yn troi at gyfryngau tyfu sy鈥檔 cynnwys mawn i bontio鈥檙 bwlch, petai cyfryngau tyfu di-fawn yn mynd yn rhy gostus neu o safon is.
At ei gilydd, rydym felly鈥檔 dod i鈥檙 casgliad, er y bydd peth newid i batrymau masnachu mewn cyfryngau tyfu sy鈥檔 cynnwys mawn ar draws y Deyrnas Unedig a all fod yn arwyddocaol i fusnesau unigol, mae鈥檙 rhain yn debygol o fod yn fychan yng nghyd-destun y farchnad gyffredinol ar gyfer cyfryngau tyfu. Mae hyn yn wir oherwydd mae鈥檙 rhan fwyaf, os nad y cyfan, o weithgynhyrchwyr sy鈥檔 cynhyrchu cyfryngau tyfu sy鈥檔 cynnwys mawn ar hyn o bryd hefyd yn gallu cynhyrchu cyfryngau tyfu di-fawn ac rydym yn disgwyl i鈥檙 fasnach mewn cyfryngau tyfu sy鈥檔 cynnwys mawn gael ei chyfnewid am fasnach mewn cyfryngau tyfu di-fawn. Am yr un rheswm, nid ydym chwaith yn disgwyl y bydd effaith arwyddocaol ar gystadleuaeth ehangach yn y farchnad cyfryngau tyfu.